Annað hvert ár eru haldnar á Norðurlöndum ráðstefnur ”Nordic Sensory Workshop“ sem fjalla um skynmat og neytendarannsóknir og hefur Matís tekið þátt í undirbúningi þeirra.
Næsta ráðstefna sem er sú 20. í röðinni verður haldin í Helsinki dagana 22.-23. apríl 2026 og ber hún yfirskriftina ”Senses, Systems, and Sustainability”. Fjallað verður um þrjá samtengda þætti skynmats- og neytendafræða:
Skynjun, – hvernig skynjun mótar upplifun af gæðum vöru, val neytenda og matarupplifun þeirra, og hvernig hægt er að hanna aðlaðandi vörur fyrir ólíka neytendahópa;
Kerfi, – hvernig þættir innan matvælakerfis, svo sem hráefni, framleiðsla, vinnsla og neysla móta skynjun;
Sjálfbærni, – hvernig skynmatsfræðum er beitt til að styðja við ábyrga nýtingu auðlinda, samþykki neytenda þegar kemur að nýjum hráefnum eða innihaldsefnum, og efla nýsköpun í átt að sjálfbærari matvælum.
Nordic Sensory Workshop leggur áherslu á virka þátttöku, samtal og tengslamyndun, og er ráðstefnan bæði ætluð fagfólki í matvælaiðnaði og vísindafólki á þessu sviði og er kjörinn vettvangur fyrir iðnaðinn og vísindafólk til að hittast og efla samskipti á þessu sviði.
Íslensk matvælafyrirtæki eru hvött til að taka þátt, sækja sér þekkingu, byggja tengsl og taka þátt í virkum umræðum með fræðasamfélagi og leiðandi matvælafyrirtækjum á Norðurlöndum.
Matís leitar eftir metnaðarfullum verkefnastjóra til starfa í faghópi Erfða.
Helstu verkefni og ábyrgð:
Framkvæmd og stjórnun þjónustuverkefna á sviði erfðafræði, einkum:
Fjölbreyttar greiningar á búfénaði, einkum sauðfé, hrossum og kúum, sem fela í sér skimun fyrir erfðaþáttum sem tengjast sjúkdómum, frjósemi, o.fl.
Tegunda- eða upprunagreining matvæla og annarra lífsýna.
Erfðagreiningar sem nýttar eru til ákvörðunar á uppruna strokulaxa.
Öflun, þróun og innleiðing nýrra þjónustu- og rannsóknaverkefna.
Framkvæmd rannsóknaverkefna á sviði erfðafræði, einkum grunnrannsókna sem varða líf í hafi og vötnum.
Menntunar- og hæfniskröfur
Menntun í erfðafræði, lífefnafræði, líffræði eða skyldum greinum er skilyrði.
Reynsla af rannsóknum og/eða þjónustugreiningum á sviði erfðafræði eða skyldum greinum er skilyrði.
Mikil tæknileg færni á sviði erfðafræði er kostur, þ.e. þekking og reynsla af notkun viðkomandi aðferða og tækja.
Jákvætt viðmót og lipurð í mannlegum samskiptum.
Samstarfshæfni og sveigjanleiki.
Sjálfstæð, skipulögð og nákvæm vinnubrögð.
Frumkvæði og faglegur metnaður.
Góð almenn íslensku- og enskukunnátta í ræðu og riti.
Góð almenn tölvukunnátta.
Starfshlutfall er 100%. Viðkomandi mun starfa á rannsóknastofu Matís við Vínlandsleið 12, Reykjavík.
Hlutverk Matís er að efla samkeppnishæfni íslenskra afurða og atvinnulífs og tryggja matvælaöryggi, lýðheilsu og sjálfbæra nýtingu auðlinda. Hjá Matís starfar um 100 manna öflugur hópur starfsfólks sem vinnur að þessum markmiðum með rannsóknum, nýsköpun og þjónustu.
Umsóknum skal fylgja ítarleg ferilskrá og kynningarbréf.
Umsóknarfrestur er til og með 25. janúar
Upplýsingar veitir Björn Þór Aðalsteinsson, fagstjóri erfðahóps, bjornth@matis.is.
Fimmtudaginn 22. janúar 2026 ver Antoine Moenaert doktorsritgerð sína í líffræði við Verkfræði- og náttúruvísindasvið Háskóla Íslands. Ritgerðin ber heitið Aðlögun efnaskiptaferla til framleiðslu verðmætra lífefna / Cell factory and cell-free conversions of brown seaweed to valuable compounds by metabolic engineering.
Doktorsvörnin fer fram í Hátíðarsal aðalbyggingar Háskóla Íslands og hefst kl. 13:00
Andmælendur: Dr. Oddur Þór Vilhelmsson, prófessor við Auðlindadeild Háskólans á Akureyri. Dr. Magnus Carlquist, prófessor við Háskólann í Lundi, Svíþjóð.
Aðalleiðbeinandi: Dr. Guðmundur Óli Hreggviðsson, prófessor við Líf- og umhverfisvísindadeild Háskóla Íslands og stefnumótandi sérfræðingur hjá Matís.
Einnig í doktorsnefnd: Dr. Ólafur Héðinn Friðjónsson, fagstjóri í Líftækni hjá Matís, Ísland. Dr. Eva Nordberg Karlsson, prófessor við Háskólann í Lundi, Svíþjóð.
Doktorsvörn stýrir: Dr. Snæbjörn Pálsson, prófessor og deildarforseti Líf- og umhverfisvísindadeildar HÍ.
Ágrip Brúnþörungar, sem vaxa við Íslandsstrendur, hafa vakið athygli og áhuga sem hráefni fyrir líftækniiðnað, sérstaklega í ljósi minnkandi aðgengis að jarðefnaeldsneyti og aukinnar þarfar fyrir sjálfbærar lausnir í umhverfismálum. Brúnþörungar eru ríkir af sykrum og hafa þann kost fram yfir landplöntur að þeir krefjast hvorki ræktanlegs lands, ferskvatns, né áburðar. Jafnframt framleiða þeir meiri lífmassa á skemmri tíma en landplöntur.
Markmið þessa rannsóknarverkefnis var að nýta brúnþörunga sem hráefni fyrir örverur og ensím og framleiða með hjálp efnaskiptaverkfræði og erfðatækni verðmætar afurðir úr þörungasykrum.
Verkefninu var skipt í fjóra hluta. (1) Thermoanaerobacterium islandicum AK17, loftfirrt hitakær baktería, var þróuð sem frumuverksmiðja fyrir framleiðslu á etanóli. (2) Með erfðabreytingum tókst að fella út efnaskiptaferla og beina flæði orku og kolefnis að etanólframleiðslu. Nýr, breyttur stofn, AM6, framleiddi etanól á skilvirkan hátt ( 95% af fræðilegu hámarki) úr mannitóli, glúkósa og fásykrum í þörungahýdrólýsati. (3) Þróuð var aðferð til að framleiða 2-Keto-3-deoxygluconate (KDG), sem er milliefni í framleiðslu ýmissa verðmætra efna, úr alginati og lamínarin sykrum með hjálp hitakærra ensíma. (4) Ofangreindir framleiðsluferlar krefjast niðurbrots viðkomandi sykra úr brúnþörungum. Í tengslum við slíka niðurbrotsferla var nýtt ensím (laminarinasi) sem brýtur niður beta-glúkön í smásykrur, tvísykrur og glúkósa, framleitt með erfðatæknilegum aðferðum og eiginleikar þess rannsakaðir.
Í heild sýna niðurstöður verkefnisins að með því að beita efnaskiptaverkfræði og erfðatækni geta brúnþörungar nýst sem sjálfbært hráefni í líftækni. Þannig getur verkefnið stuðlað að innleiðingu aðferða til að draga úr notkun jarðefnaeldsneytis og þar með þróun lífhagkerfisins, og sjálfbærari framtíð.
Um doktorsefnið Antoine Moenaert er fæddur í Ennevelin sem er lítið þorp í norður Frakklandi. Þar ólst hann upp með tveimur systrum sínum, Cecile and Emilie. Antoine lauk masters gráðu í Líftækni við Háskólann í Marseille. Að námi loknu starfaði hann í tvö ár í Basel í Sviss. Þá flutti hann til Íslands og hóf að starfa hjá Matís ohf við rannsóknir á hitakærum örverum. Eftir þriggja ára dvöl og starf hjá Matís hóf Antoine doktorsnám við Háskóla Íslands.
Dagana 1.–5. desember fór fimm manna hópur frá Íslandi til Feneyja á Ítalíu til að taka þátt í árlegum verkefnafundi NATALIE. Þar komu saman vísindamenn víðs vegar frá Evrópu til að fara yfir stöðu og framgang verkefnisins og deila reynslu milli rannsóknasvæða.
Verkefninu er ætlað að þróa náttúrumiðaðar lausnir sem auka eiga viðnámsþrótt svæða gegn áhrifum loftslagsbreytinga. Verkefnið er til fimm ára og er styrkt af Horizion áætlun Evrópusambandins. Verkefnið sameinar yfir 40 samstarfsaðila frá 13 löndum. Fulltrúar Matís og Austurbrúar sátu fundinn fyrir hönd íslenska rannsóknasvæðisins á Austurlandi þar sem verkefnið er framkvæmt í nánu samstarfi við sveitarfélög, stofnanir, atvinnulíf og aðra hagaðila.
“Aðalfundur NATALIE verkefnisins í Feneyjum var vettvangur þess að samræma stöðu verkefnisins, efla skilning okkar og lærdóm á milli rannsóknarsvæða og ræða næstu skref í innleiðingu og þróun náttúrumiðaðra lausna sem unnið er með í verkefninu. Út úr þessu fáum við betri yfirsýn á stöðu verkefnisins til að halda áfram með þróun og innleiðingu náttúrumiðaðra lausna í almannaþágu.” Anna Berg Samúelsdóttir.
Einn af hápunktum fundarins var vettvangsferð að ítölsku tilvikssvæði, í Feneyjum, þar sem þátttakendur fengu að sjá hvernig náttúrumiðaðar lausnir eru nýttar í sjálfbærri endurheimt og stjórnun vatnakerfa. Þar var meðal annars sýnt hvernig hægt er að hægja á vatnsrennsli, bæta vatnsbúskap og draga úr flóðahættu með aðgerðum sem vinna með náttúrulegum ferlum. Að sjá lausnir „í verki“ – og ræða bæði árangur og áskoranir – gaf dýrmæta innsýn sem nýtist í áframhaldandi vinnu á Íslandi.
Samvinna, samtal og næstu skref Fundurinn í Feneyjum undirstrikaði mikilvægi þess að tengja saman rannsóknir, staðbundna þekkingu og framkvæmd. NATALIE er nú að hefja sitt þriðja starfsár og verður áfram lögð áhersla á að yfirfæra niðurstöður yfir í raunhæfar aðgerðir á tilvikssvæðum verkefnisins – þar á meðal á Austurlandi.
Rannsóknir og þróun á Austurlandi: vatnsgæði og þörungablómi Austurland er eitt af átta rannsóknarsvæðum verkefnisins og þátttakendur eru Matís, Austurbrú, Green Fish og University of Exeter. Á Austurlandi er unnið að því að styrkja strandstjórnun og viðnámsþrótt samfélaga gagnvart loftslagstengdum áskorunum, með sérstakri áherslu á vatnsgæði t.a.m. auka viðnám vegna hættu á þörungablóma. Í verkefninu hefur í nánu samstarfi við hagaðila á svæðinu verið greindir helstu áhættuþættir og lagt mat á hvaða náttúrumiðuðu lausnir gætu hentað best. Þar ber helst að nefna manngert votlendi og samþætt fjölþrepa sjóeldi (IMTA), þar sem lífverur eins og þörungar og skeldýr geta bundið næringarefni og þannig dregið úr næringarefnaálagi í fjörðum.
Af hverju skipta samt næringarefni í fjörðum máli í þessu samhengi? Vöxtur þörunga ræðst af náttúrulegu samspili súrefnisaðstæðna, hitastigs, ljóss og lagskiptingar sjávar. Á Íslandi má hins vegar sjá að grunnálag næringarefna getur stafað af óhreinsuðu eða ófullnægjandi hreinsuðu fráveituvatni frá þéttbýli, og að aukinn vöxtur fiskeldis á síðustu árum hefur víða leitt til meira næringarefnaálags í fjörðum og strandvistkerfum. Hækkandi hitastig sjávar eykur síðan líkur á þörungablómgun, aukið tíðni þeirra og gert þau varanlegri en áður í kaldara loftslagi.
Creatium lineatum í sýni úr Reyðarfirði frá 15. september 2021. Myndin er tekin í gegnum smásjá með 10×20 stækkun ( Kristín J. Valsdóttir).
Samhliða rannsóknarvinnu sem farið hefur fram á svæðinu hefur GreenFish þróað stafrænt vöktunarkerfi sem nýtir daglegar Sentinel-3 gervihnattamyndir og reiknar cyanobacteria-vísitölu til að greina merki um þörungablóma. Kerfið getur veitt ákveðna viðvörun 2–3 dögum fyrr en hefðbundnar vatnssýnatökur og skilar meðal annars hitakortum, mælaborðsupplýsingum og tilkynningum sem styðja við betri viðbúnað og upplýsta ákvarðanatöku á svæðinu.
Náttúrumiðaðar lausnir geta dregið úr þörungablómavanda með því að binda eða fjarlægja uppleyst næringarefni úr sjó áður en þau nýtast þörungum til vaxtar. Sérstaklega getur samþætt fjölþrepa fiskeldi (IMTA) nýst vel: því lífverur, eins og þörungar og/eða skeldýr, taka upp næringarefni úr vatninu, binda þau í lífmassa, sem dregur úr næringarefnaframboði til þörungablóma. Með reglulegri vöktun og góðri strandstjórnun getur þessi nálgun stutt við betri vatnsgæði og aukið viðnámsþrótt vistkerfa.
Frá 1968 þegar vatnsleiðsla var fyrst tengd á milli Vestmannaeyja og fastalandsins hafa Eyjabúar reitt sig á aðgengi að ferskvatni í gegnum leiðslur sem liggja á hafsbotni. Vestmannaeyingar og atvinnulífið á Eyjunni voru óþyrmilega minntir á það óöryggi sem felst af því að vera háðir slíkri tengingu varðandi lífsnauðsynjar 2023 þegar skemmdir urðu á leiðslunni.
Í framhaldi fjárfestu fyrirtæki á svæðinu í vatnshreinsibúnaði sem framleitt getur ferskvatn úr sjó. Vinnslustöðin í Vestmannaeyjum fjárfesti meðal annast í slíkum búnaði, og í framhaldi kom upp sú hugmynd hvort ekki væri hægt að nýta þá hliðarstrauma sem til verða við ferskvatnsframleiðsluna. En vatnshreinsistöðin síar steinefni og óhreinindi úr sjónum, þannig að eftir verður hreint vatn. Meðal þeirra steinefna sem síast frá er salt, en Vinnslustöðin er á sama tíma að flytja inn töluvert magn af salti til saltfiskframleiðslu. Það lá því beinast við að kanna möguleikann á að nýta saltpækil sem fellur til við ferskvatnsframleiðsluna fyrir saltfiskvinnslu. Vinnslustöðin fékk því Matís með sér í lið til að kanna fýsileika þess, og fengu auk þess stuðning frá LÓU sjóðnum til að fjármagna hluta af verkefninu. Markmið verkefnisins var að kanna fýsileika þess að nýta salt frá ferskvatnsframleiðslunni til saltfiskframleiðslu m.t.t. matvælaöryggis, afkasta, kostnaðar og sjálfbærni.
Vatnshreinsistöð VSVVerkefnastjórinn, Willum Andersen, smakkar á ferskvatni sem unnið er úr sjó
Verkefninu er nú lokið og sýna helstu niðurstöður að hægt er að nota pækilinn í forsöltun án þess að skerða gæði vörunnar, lit eða sýrustig (pH). Vinnslutilraunir sýndu sambærilegar niðurstöður hvað varðar saltmagn í lokaafurðinni og engin neikvæð áhrif á afköstin eða nýtingu. Í heildina gæti notkun þessa pækils dregið verulega úr saltinnflutningi til saltfiskframleiðslu, sem gæti leitt til umtalsverðrar lækkunar á kostnaði við framleiðslu saltfisks. Enn fremur sýndi vistferilsmat (LCA) fram á að með því að nýta pækilinn má draga verulega úr umhverfisáhrifum framleiðslunnar, samanborið við hefðbundinn pækil sem framleiddur er úr innfluttu salti. Það er auk þess áhugaverð niðurstaða úr verkefninu að það skuli vera ódýrara að framleiða ferskvatn á þennan máta en að kaupa það ofan af landi frá HS veitum.
Pedro Coelho, gæðastjóri saltfiskvinnslu VSV, með saltfisk sem unnin var með salti frá vatnshreinsistöðinni
Verkefnið hefur sýnt fram á að notkun saltpækils sem fellur til við vatnshreinsun sé tæknilega raunhæfur, hagkvæmur og sjálfbærari valkostur við saltfiskframleiðslu. Frekari upplýsingar um verkefnið má finna í lokaskýrslu verkefnisins sem nálgast má hér, á heimasíðu verkefnisins eða hjá willum@vsv.is , cecilie@matis.is eða jonas@matis.is
Þriðjudaginn 16. desember 2025 varði Clara Maria Vasquez-Mejia doktorsritgerð sína í matvælafræði við Matvæla- og næringarfræðideild Háskóla Íslands. Ritgerðin ber heitið: Umhverfisáhrif eldis á Atlantshafslaxi á Íslandi, með áherslu á vatnsskortsfótspor. Environmental impacts of Atlantic salmon aquaculture in Iceland, with focus on water scarcity footprint.
Andmælendur voru dr. Alexis Laurent, prófessor við Danmarks Tekniske Universitet, DTU, og dr. Giacomo Falcone, dósent við Universita Mediterranea di Reggio Calabria.
Umsjónarkennarar og leiðbeinendur voru Ólafur Ögmundarson og María Guðjónsdóttir. Auk þeirra sátu í doktorsnefnd Alessandro Manzardo, dósent og Hildur Inga Sveinsdóttir, lektor.
Ingibjörg Gunnarsdóttir, prófessor og varadeildarforseti Matvæla- og næringarfræðideildar, stjórnaði athöfninni sem fór fram í Hátíðasal Háskóla Íslands.
Ágrip
Fiskeldi gegnir sífellt mikilvægara hlutverki í alþjóðlegu fæðuöryggi. Sérstaklega hefur eldi á laxi vaxið hratt á Íslandi, meðal annars vegna aðgengis að hreinu vatni og endurnýjanlegri orku. Í þessari doktorsrannsókn var vistferilsgreiningu (Life Cycle Assessment, LCA) beitt til að meta umhverfisáhrif íslensks laxeldis, með sérstakri áherslu á vatnsskort og kolefnisspor í gegnum alla virðiskeðjuna. Rannsóknin samanstóð af þremur vísindagreinum. Sú fyrsta var kerfisbundin yfirlitsgrein á LCA-rannsóknum á fiskeldi með áherslu á magnbundna vatnsnotkun. Í annarri greininni var vistferilsgreiningu beitt frá vöggu til eldisstöðvar á landeldi á laxi á Íslandi, þar sem áhrif raforkublöndu voru könnuð ásamt mögulegum umhverfislegum ávinningi af nýtingu úrgangs frá fiskeldi sem áburð var metinn út frá á innihaldi hans af köfnunarefni, fosfór og kalíum (NPK). Í þriðju greininni var að lokum beitt landsvíslegri greiningu þar sem innbyggt vatns- og kolefnisspor fóðurhráefna sem notuð eru í land- og sjóeldi á laxi var borið saman, með tilliti til rekjanleika hráefna til upprunalanda þeirra. Niðurstöðurnar sýna að þótt Ísland njóti góðs af endurnýjanlegri orku og gnægð ferskvatns leggur fiskeldisiðnaðurinn óbeint umhverfisálag á önnur lönd í gegnum framleiðslu og innflutningi á fóðri frá öðrum löndum. Rannsóknin undirstrikar mikilvægi þess að velja sjálfbærari innihaldsefni fóðurs og þess að taka vatnsskort og tengd umhverfisáhrif með í reikninginn við þróun framtíðarfiskeldis á Íslandi.
Matís hefur hafið rannsókn á virkni Omega Cold lýsi með viðbættum fríum fitusýrum. Tilgangur rannsóknarinnar er að kanna hvort lýsið hefur áhrif á smitnæmi fólks fyrir veirusýkingum, svo sem kvefi, inflúensu eða COVID, og veikindi sem slíkar sýkingar valda.
Meira um rannsóknina
Lýsið sem algengast er á markaði í dag hefur verið hreinsað af svokölluðum fríum fitusýrum. Áður en farið var að hreinsa lýsi á þennan hátt innihélt það fríar fitusýrur í nokkru magni. Omega Cold lýsið, sem notað er í þessari rannsókn, er hreinsað lýsi líkt og algengast er á markaði í dag en líkist gamla lýsinu að því leyti að það inniheldur fríar fitusýrur (2%). Rannsóknir sem Lipid Pharmaceuticals ehf. lét gera í Bandaríkjunum sýndu að lítið magn þessara fitusýra í tilraunaglösum drap veirur sem valda COVID-19 og kvefi. Þessi rannsókn er fyrsta skrefið í því að kanna hvort lýsi með fríum fitusýrum geti hindrað framgang þessara veira í fólki. Rannsóknin gengur því út á það að bera saman tvo hópa fólks með tilliti til kvefs og annarra öndunarfærasýkinga, þeirra sem taka Omega Cold lýsið og hinna sem taka jurtaolíu í staðinn. Stefnt er að því að alls taki 400 manns þátt í rannsókninni.
Rannsóknin er á vegum Háskóla Íslands og Lipid Pharmaceuticals ehf. og er styrkt af Tækniþróunarsjóði. Matís heldur utan um framkvæmd rannsóknarinnar. Vísindasiðanefnd hefur veitt leyfi fyrir rannsókninni.
Matís og Vinnslustöðin hafa unnið náið saman að verkefninu Sjávarsalt, þar sem rannsakað er nýtni aukaafurðar (pækill) úr búnaði sem framleiðir ferskvatn úr sjó.
Frá því síðasta sumar hefur Matís og Vinnslustöðin unnið saman að verkefninu Sjávarsalt, sem hlaut nýsköpunarstyrk úr sjóðnum Lóu árið 2024, með það að markmiði að nýta nýstárlegar og sjálfbærar aðferðir við saltfiskframleiðslu.
Eftir að ferskvatnslögnin til Vestmannaeyja rofnaði fyrir nokkrum árum keypti VSV afsöltunarbúnað frá hollenska fyrirtækinu Hatenboer-water til að tryggja ferskvatnsframboð í eyjum. Ein aukaafurð úr þessari vinnslu er pækill(brine) sem hingað til hefur ekki verið nýttur. Sjávarsalt-verkefnið athugar hvort hægt sé að nýta þessa aukaafurð úr ferskvatnsframleiðslunni sem fyrsta þrep í saltfiskvinnslu, eða pæklun fisks. Í hefðbundinni aðferð er blandað ferskvatni og innfluttu salti. Með því að skipta yfir í að nota aukaafurð úr afsöltunarbúnaðinum í stað ferskvatns og innflutts salts í fyrsta þrepinu (pæklun) væri hægt að minnka notkun á innfluttu salti. Hluti verkefnisins var einnig að kanna hvort pækillinn hefði áhrif á gæði saltfisksins.
Megintilgangur verkefnisins er að auka nýtingu hráefna og endurnýtingu í fiskvinnslu og draga úr notkun á innfluttu salti. Ef vel tekst til gæti þetta orðið fyrirmynd fyrir nýja vinnslulínu og umhverfisvænni vinnubrögð í sjávarútvegi. Niðurstöður tilrauna lofa góðu og gæði fisksins breyttist ekki, framleiðsluferlið gæti því orðið bæði sjálfbærara og ódýrara.
Ný rannsókn Matís sýnir kolefnisspor helstu íslenskra matvæla – mjólkur, kjöts og grænmetis – og leggur grunn að opinberum upplýsingum um umhverfisáhrif í ÍSGEM gagnagrunninum.
Í verkefninu Kolefnisspor íslenskra matvæla (KÍM), sem er samstarfsverkefni Matís, Háskóla Íslands og EFLU, hefur verið þróuð samræmd og vísindalega studd aðferð til að meta losun gróðurhúsalofttegunda frá íslenskri matvælaframleiðslu. Verkefnið náði til fjögurra helstu matvælaflokka: mjólkur, nautakjöts, lambakjöts og grænmetis (kartöflur og gúrkur). Markmið verkefnisins var ekki einungis að þróa aðferðafræðina heldur einnig að framkvæma útreikninga með íslenskum gögnum og bera niðurstöðurnar saman við evrópsk viðmið.
Gagnaöflun og aðferðafræði byggð á alþjóðlegum stöðlum
Gagnaöflun fór fram í nánu samstarfi við innlenda framleiðendur og hagsmunaaðila. Þar sem frumgögn voru takmörkuð var stuðst við alþjóðlega viðurkennda gagnagrunna til að tryggja áreiðanleika og samanburðarhæfni. Útreikningar byggðu að mestu á vistferilsgreiningu (LCA) samkvæmt ISO-stöðlum, en einnig var tekið mið af GHG Protocol, Product Environmental Footprint (PEF) og Environmental Product Declaration (EPD) aðferðum.
Niðurstöður sýna íslensk matvæli á pari við evrópsk viðmið
Niðurstöður sýna að reiknað kolefnisspor íslenskra matvæla er almennt á svipuðu bili og það sem greint hefur verið fyrir sambærileg matvæli í Evrópu samkvæmt birtum rannsóknum. Hins vegar er umtalsverður munur á milli vöruflokka og framleiðsluaðferða. Greiningin dregur fram ákveðna styrkleika íslenskrar matvælaframleiðslu, svo sem notkun endurnýjanlegrar orku og stuttra virðiskeðja, en einnig þörf á frekari gögnum til að gera nákvæmari samanburð við önnur lönd.
Kolefnisspor lambakjöts, skipt eftir ólíkum þáttum framleiðslunnar. Rauðar súlur sýna umhverfisáhrif efri virðiskeðju.
Kolefnisspor matvæla gerð aðgengileg í ÍSGEM gagnagrunninum
Verkefnið lagði jafnframt grunn að því að kolefnisspor verði birt í ÍSGEM gagnagrunninum, þar sem almenningur, stefnumótendur og framleiðendur geta nálgast upplýsingar á gagnsæjan hátt. Enn er verið að útfæra hvernig niðurstöður verði birtar í gagnagrunninum, bæði hvað varðar form og nákvæmni gagna.
Þó verkefnið einblíni á kolefnisspor (GWP100) sýnir það skýrt mikilvægi þess að bæta við fleiri umhverfisáhrifaflokkum í framtíðinni, svo sem vatnsnotkun, næringarefnaauðgun og áhrif á líffræðilega fjölbreytni, til að ná heildstæðri mynd af sjálfbærni íslenskra matvæla.
Verkefnið heldur áfram undir heitinu KÍM 2, þar sem unnið verður að frekari greiningu á kolefnisspori fleiri íslenskra matvæla. Einnig hefur hafist nýtt verkefni, KÍM – sjávarafurðir, sem beinist að losun íslenskra fiskafurða. Með þessum framhaldsverkefnum verður unnið að því að byggja upp heildstæða mynd af umhverfisáhrifum íslenskrar matvælaframleiðslu frá landi til sjávar.
Verkefnið KÍM var unnið með stuðningi Matvælasjóðs.
NATALIE verkefnið snýst um að styðja samfélög við aðlögun að loftslagsbreytingum með náttúrumiðuðum lausnum (NBS, e. Nature-based solutions). Á Íslandi er verkefnið unnið í samstarfi við sveitarfélög, stofnanir og atvinnulíf á Austurlandi en í heildina eru 43 samstarfsaðilar í 13 löndum.
NATALIE vinnustofa á Reyðarfirði 28. október – framtíðarsýn, aðgerðir og vatnsgæði
Verkefnið NATALIE stóð fyrir vinnustofu á Reyðarfirði nýverið, þar sem þátttakendur mótuðu sameiginlega framtíðarsýn til 2050 hvað varðar bætt vatnsgæði, lífríki vatna og strandsvæða. Þá var horft til áhættu á þörungablóma á Austurlandi og leitast við að forgangsraða með skýrum markmiðum næstu skref og greina ábyrgðaraðila þegar kemur að innleiðingu náttúrumiðaðra lausna (NBS). Þá var rætt um æskilega þróun, helstu hindranir og tækifæri til að efla náttúrumiðaðar lausnir á Austurlandi.
Vinnustofan var sú þriðja á svæðinu síðan verkefnið hófst árið 2023 en verkefnið stendur yfir þar til í ágúst 2028. Í fyrstu vinnustofunni var áherslan lögð á kynningu á NBS lausnum og áhættugreiningu á svæðinu. Greint var hvaða loftslagsáskoranir eru brýnastar fyrir Austurland, m.a. skriðuföll, hækkað sjávarborð, flóð, þörungablómi o.fl. Í maí á þessu ári hittist hópur hagaðila á svæðinu aftur en þá var áhersla lögð á að skoða mögulegar leiðir til þess að fjármagna NBS verkefni. Sveitarfélög, ráðuneyti, fyrirtæki og bankar tóku þátt, bentu bæði á tækifæri og áskoranir tengdar fjármögnun vegna innleiðingar náttúrumiðaðra lausna en þar að auki var farið yfir stöðuna á greiningum og nýjustu niðurstöðum fyrir rannsóknarsvæði verkefnisins á Austfjörðum.
Við notum vafrakökur til að tryggja almenna virkni, mæla umferð og tryggja bestu mögulegu upplifun notenda á matis.is.
Functional
Alltaf virkur
The technical storage or access is strictly necessary for the legitimate purpose of enabling the use of a specific service explicitly requested by the subscriber or user, or for the sole purpose of carrying out the transmission of a communication over an electronic communications network.
Preferences
The technical storage or access is necessary for the legitimate purpose of storing preferences that are not requested by the subscriber or user.
Statistics
The technical storage or access that is used exclusively for statistical purposes.The technical storage or access that is used exclusively for anonymous statistical purposes. Without a subpoena, voluntary compliance on the part of your Internet Service Provider, or additional records from a third party, information stored or retrieved for this purpose alone cannot usually be used to identify you.
Marketing
The technical storage or access is required to create user profiles to send advertising, or to track the user on a website or across several websites for similar marketing purposes.
